INFORMACJE

Prezentacja nagrodzonych książek w I Konkursie Historycznym

Niedawno został rozstrzygnięty I Konkurs Historyczny organizowany przez Fundację we współpracy z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk. Poniżej prezentujemy książki, których autorzy otrzymali nagrody.

I nagroda w kategorii Monografii:

Niepodległościowe oddziały partyzanckie w krakowskiem„Zostańcie wierni tylko Polsce…”. Niepodległościowe oddziały partyzanckie w Krakowskiem (1944-1947), Maciej Korkuć, Kraków 2002

Książka Macieja Korkucia to opracowanie nie tylko imponujące ilością zgromadzonych faktów, ale również pierwsza, w pełni udana próba przedstawienia panoramy antykomunistycznego podziemia, rewidująca dotychczasowy stan wiedzy na temat partyzantki w województwie krakowskim. Zasięg kwerendy przeprowadzonej w archiwach krajowych i Londynie, uwzględniającej też zbiory prywatne i relacje uczestników tamtych wydarzeń, pozwolił na powstanie publikacji, która pokazuje strukturę, charakter i rzeczywistą rolę zbrojnego podziemia, metody walki, relacje z okoliczną ludnością, a także dylematy moralne partyzantów i ich dowódców. Autor nie unika trudnych tematów, jakim jest choćby zagadnienie oddziałów prowokacyjnych UB i KBW. Indeksy osób i pseudonimów oraz miejscowości, mapa i obszerne zestawienie bibliograficzne dopełniają tę książkę, czyniąc ją bazą dla wszelkich dalszych studiów nad podziemiem zbrojnym w okresie powojennym.

 

II nagroda w kategorii Monografii:

Obszar opanowany przez leśnychObszar opanowany przez „leśnych”. Działania partyzanckie oraz represje aparatu bezpieczeństwa na terenie Ochotnicy w latach 1945–1956, Dawid Golik, Kraków 2010

Książka powstała w wyniku kilkuletnich badań nad wprowadzaniem tzw. władzy ludowej w południowych powiatach obecnego województwa małopolskiego. Podczas przeprowadzonych kwerend archiwalnych oraz rozmów z uczestnikami tamtych wydarzeń okazało się, że jednym z miejsc, w których działalność podziemia niepodległościowego była szczególnie zauważalna, jest położna w Gorcach wieś Ochotnica. Miejscowość ta miała bardzo intensywne kontakty z Armią Krajową, co pozwoliło zarysować pewną ciągłość w relacjach jej mieszkańców z partyzantami – zarówno podczas okupacji niemieckiej, jak i po jej zakończeniu.

W książce szczegółowo opisano związane z Ochotnicą oddziały partyzanckie, m.in. IV batalion 1. pułku strzelców podhalańskich AK, Zgrupowanie Partyzanckie „Błyskawica” Józefa Kurasia „Ognia” oraz grupę „Wiarusy”. Osobny rozdział poświęcono działaniom operacyjnym UB na omawianym terenie.

 

II nagroda w kategorii Monografii:

I_konkurs_historyczny_okladka4Nie tylko WiN i PSL. Opór społeczny w latach 1945–1956 w powiecie tarnowskim, Michał Wenklar, Kraków 2009, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”

Tematem książki jest zagadnienie oporu społecznego wobec władzy komunistycznej w latach 1945–1956 na przykładzie powiatu tarnowskiego. Publikacja składa się z dwóch części.

W pierwszej autor opisuje lokalne przejawy oporu zorganizowanego, zawierającego w sobie zarówno działalność polityczną (jawną, np. PSL czy SP, i podziemną, np. Zrzeszenie „WiN”), jak i walkę zbrojną z komunistycznym reżimem (oddziały zbrojne głównie poakowskiej i narodowej proweniencji).

W drugiej części, poświęconej oporowi spontanicznemu, opisano m.in. przypadki oporu manifestowanego publicznie, walkę Kościoła i wiernych o wolności religijne, sprzeciw chłopów wobec nadmiernych świadczeń i prób kolektywizacji, przykłady oporu wyrażane wśród młodzieży, w środowiskach robotniczych, przez milicjantów i żołnierzy. Poruszona została również kwestia plotek i pogłosek jako alternatywnego wobec oficjalnego systemu komunikacji, a także przypadków antysemityzmu związanych z występowaniem stereotypu „żydokomuny”. Zwieńczeniem pracy jest opis wydarzeń „odwilży” 1956 r. na omawianym terenie.

I nagroda w kategorii Opracowań Źródłowych:

I_konkurs_historyczny_okladka3Oddział partyzancki Wojciecha Lisa 1941-1948, Mirosław Surdej, Rzeszów 2009

Na historię polskiego podziemia niepodległościowego składają się indywidualne losy tysięcy ludzi, którzy w imieniu suwerennej Rzeczpospolitej przeciwstawili się dwóm totalitaryzmom – brunatnemu i czerwonemu. Wojciech Lis wsławił się w czasie wojny z Niemcami, dowodząc oddziałem partyzanckim operującym na terenie powiatów mieleckiego i kolbuszowskiego. Gdy Europa świętowała upadek Niemiec, tak jak setki mu podobnych w całej Polsce, został zmuszony ponownie podjąć walkę zbrojną, tym razem przeciwko sowieckim „wyzwolicielom”.

Książka jest monografią autorstwa pracownika Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie. Przez pryzmat losów jednego z dwóch dowódców oddziałów partyzanckich ukazano w niej proces brutalnych narodzin systemu komunistycznego w Polsce. Bazą źródłową publikacji są przede wszystkim archiwalia wytworzone przez aparat bezpieczeństwa, uzupełnione o dokumenty podziemia niepodległościowego, akta administracyjne i materiały PPR. W aneksach zaprezentowano wybrane dokumenty oraz około stu fotografii.

 

I nagroda w kategorii Opracowań Źródłowych:

I_konkurs_historyczny_okladka2Niepodległościowe organizacje młodzieżowe na Rzeszowszczyźnie w latach 1944-1956, Bogusław Wójcik, Rzeszów 2009

W książce zgromadzone zostały materiały obrazujące działalność młodzieżowych organizacji niepodległościowych na Rzeszowszczyźnie w latach 1944–1956. Młodzieńczy idealizm oraz postawa buntu wobec terroru „władzy ludowej” i prób sowietyzacji społeczeństwa polskiego doprowadziły w tym czasie do powstania organizacji lub grup o różnym stopniu formalnego powiązania i jasności programowej. W większości opisanych przypadków ich działalność sprowadzała się do akcji propagandowych, walki o zachowanie kultury i tożsamości narodowej oraz przygotowań do udziału w kolejnej wojnie światowej. Wniosek ten potwierdzają prezentowane dokumenty programowe poszczególnych organizacji młodzieżowych.

Książka składa się z trzech części. We „Wstępie” opisano kontekst społeczno-polityczny działalności młodzieżowych organizacji niepodległościowych na Rzeszowszczyźnie. W części drugiej przedstawiono syntetyczny zarys ich powstania, działalności i likwidacji. Natomiast w „Dokumentach” znalazły się, wspomniane wcześniej, materiały źródłowe.

Powyższe opisy i okładki książek zostały umieszczone dzięki uprzejmości Instytutu Pamięci Narodowej, który wyraził zgodę na opublikowanie opisów dostępnych na stronach internetowych IPN.

I nagroda w kategorii Opracowań Biograficznych:   

I_konkurs_historyczny_okladka6Słownik Biograficzny Cichociemnych, t. I-IV, Krzysztof Tochman, Zwierzyniec-Rzeszów 2002-2011

Na „Słownik biograficzny cichociemnych” nie należy patrzeć li tylko jako pomoc dla historyków zajmujących się problematyką II wojny światowej, ale również jak na informator spełniający funkcję poznawczą i jednocześnie będący tragiczną lekcją polskiej historii zwłaszcza dla młodego pokolenia, które tamte okrutne czasy może poznać jedynie z podręczników lub literatury.